<\/p>\n
FRANCH\u0130SE S\u00d6ZLE\u015eMELER\u0130N\u0130N VERG\u0130LEND\u0130R\u0130LMES\u0130<\/strong><\/p>\n Yazar: Av. Merve Ay\u00e7e \u00d6ZMER\u0130\u00c7<\/p>\n \u0130stanbul,2011<\/p>\n Giri\u015f:<\/strong><\/p>\n Franchising, kelimesi Frans\u0131zca k\u00f6kenli olup bir hakk\u0131n devir ve temlik edilmesi[1]<\/a> anlam\u0131na gelmektedir, sistem 18. y\u00fczy\u0131lda Fransa\u2019da ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f, artan global rekabet ortam\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak, fast-food ba\u015fta olmak \u00fczere ev ve ara\u00e7 bak\u0131m\u0131, konaklama, temizlik vb. gibi birbirlerinden olduk\u00e7a farkl\u0131 sekt\u00f6rlerde faaliyet g\u00f6steren \u00e7ok say\u0131da i\u015fletmenin yararland\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli bir pazarlama uygulamas\u0131 haline gelmi\u015ftir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Amerika Birle\u015fik Devletleri, Avusturya ve Avrupa \u00dclkelerinde yo\u011fun olarak tercih edilen bir sistem olmakla beraber, geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde de uygulamalar\u0131 vard\u0131r.[2]<\/a><\/p>\n Franchise S\u00f6zle\u015fmesinin Tan\u0131m\u0131:<\/strong><\/p>\n Franchise s\u00f6zle\u015fmesi T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nda d\u00fczenlenmeyen bir s\u00f6zle\u015fme olmakla beraber g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ticari hayattaki yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ile kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ancak franchise s\u00f6zle\u015fmesi,\u00a0 i\u00e7erisinde kanunda d\u00fczenlenen birden fazla s\u00f6zle\u015fme tipinin unsurlar\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan karma tipli bir s\u00f6zle\u015fme olarak nitelendirilmektedir.<\/p>\n Franchise s\u00f6zle\u015fmesi G\u00fcrzumar taraf\u0131ndan, \u201cfrancise verenin, kendisine ait \u00fcretim,i\u015fletme ve pazarlama sistemini olu\u015fturan fikri ve s\u0131nai unsurlar \u00fczerinde, franchise alana kullanma (lisans)haklar\u0131n\u0131 tan\u0131yarak, onu kendi i\u015fletme organizasyonuna (yani s\u00f6z konusu sisteme g\u00f6re faaliyet g\u00f6steren i\u015fletmeler zincirine) entegre etmek ve onu bu sisteme dayanan ticari faaliyeti s\u0131ras\u0131nda devaml\u0131 olarak desteklemek borcu alt\u0131na girdi\u011fi ;franchise alan\u0131n ise, hem (s\u00f6z konusu sistemin i\u00e7erdi\u011fi ve franchise verenin belirledi\u011fi ilkelere uymak ve kendisine kullanma hakk\u0131 verilen f\u0131kri\/s\u0131nai unsurlardan yararlanmak kayd\u0131yla) bu sisteme dahil mal ve ya hizmetlerin s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc kendi nam ve hesab\u0131na yapmay\u0131 ve desteklemeyi, hem de franchise verene belli bir \u00fccret \u00f6demeyi taah\u00fct etti\u011fi; s\u00fcrekli bir bor\u00e7 ili\u015fkisi kuran, kanunda d\u00fczenlenmemi\u015f ve tam\u00a0 iki tarafa bor\u00e7 y\u00fckleyen \u00e7er\u00e7eve bir s\u00f6zle\u015fmedir\u201d[3]<\/strong><\/a><\/em>\u015feklinde tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u00a0<\/em>K\u0131rca ise franchise s\u00f6zle\u015fmesini \u015fu tan\u0131m ile a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r: \u201d Franchise s\u00f6zlesmesi konusu bir mal ve\/veya hizmetin s\u00fcr\u00fcm\u00fc ve dag\u0131t\u0131m\u0131 olan s\u00fcrekli bir s\u00f6zlesme olup, bununla mal ve\/veya hizmeti \u00fcreten ve\/veya satan franchise veren; ad\u0131, sembol\u00fc, markas\u0131 gibi gayri maddi mal ve degerlerini kullanarak bunlar\u0131n s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc yapma hakk\u0131n\u0131 bir bedel kars\u0131l\u0131g\u0131nda, belli bir b\u00f6lgede kendi nam ve hesab\u0131na \u00e7al\u0131san, bag\u0131ms\u0131z kisilere (franchise alanlara) vermeyi bor\u00e7lan\u0131r.\u201d[4]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n Yukar\u0131daki tan\u0131mlardan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere franchise s\u00f6zle\u015fmesi tam iki tarafa bor\u00e7 y\u00fckleyen , s\u00fcrekli bor\u00e7 ili\u015fkisi do\u011furan \u00e7er\u00e7eve bir s\u00f6zle\u015fmedir.<\/p>\n Franchise S\u00f6zle\u015fmesinde Taraflar\u0131n Esasl\u0131 Bor\u00e7lar\u0131:<\/strong><\/p>\n Franchise Verenin Bor\u00e7lar\u0131:<\/strong><\/p>\n Franchise s\u00f6zle\u015fmesinde franchise veren (franchisor), kendisine ait olan \u00fcretim, i\u015fletme, pazarlama sistemini franchise alana kulland\u0131rma borcu alt\u0131na girer. \u00dcretim, i\u015fletme ve pazarla sistemi,<\/p>\n \u00fcr\u00fcn \u00e7e\u015fidi,<\/p>\n \u00fcretim metodu, standard\u0131 ve kapasitesi,<\/p>\n \u00fcretimde kullan\u0131lacak malzeme, te\u00e7hizat,<\/p>\n hammadde veya s\u00fcr\u00fcm\u00fc yap\u0131lacak mal dizimini sat\u0131n alma ve bunlar\u0131 tedarik kanallar\u0131, servis hizmetleri,<\/p>\n pazarlama,sat\u0131\u015f,<\/p>\n reklam, promosyon,<\/p>\n y\u00f6netim,<\/p>\n personel politikalar\u0131, se\u00e7imi,gruplamas\u0131,<\/p>\n finans ve muhasebe vb. konularda franchise verenin izledi\u011fi veya uygulad\u0131\u011f\u0131 strateji ve anlay\u0131\u015f\u0131 belirleyen \u00f6zelliklerin t\u00fcm\u00fcn\u00fc ifade etmektedir.[7]<\/a><\/p>\n Franchise verenin di\u011fer esasl\u0131 borcu ise s\u00f6zle\u015fme s\u00fcresinde franchise alan\u0131 destekleme ve koruma borcudur. Bu bor\u00e7\u00a0 kapsam\u0131nda\u00a0 franchise alan yukar\u0131da a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131z sistemden en verimli \u015fekilde yararlanmal\u0131d\u0131r. Franchise veren, pazardaki son gelismeler, \u00fcretim ve sat\u0131m teknikleri hakk\u0131ndaki yenilikler gibi \u00e7esitli konularda franchise alana s\u00fcrekli bilgi verir, franchise alan\u0131n s\u00fcr\u00fcm\u00fc destekleme borcunu yerine getirebilmesi i\u00e7in ona promosyon ve reklam faaliyetlerinde yard\u0131m eder.[8]<\/a> Bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck genellikle kurslar veya ba\u015fka e\u011fitim organizasyonlar\u0131yla franchise alan\u0131n ve personelini e\u011fitilmesi, pazar ara\u015ft\u0131rmas\u0131, mali dan\u0131\u015fmanl\u0131k, teknik yard\u0131m, i\u015fletme ve y\u00f6netim hizmetlerinin sunulmas\u0131, reklam ve promosyonlarda franchise alan\u0131n i\u015fletmesine yer verilmesi ve di\u011fer tan\u0131t\u0131m yard\u0131mlar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 olarak s\u00f6zle\u015fmelerde somutla\u015fmaktad\u0131r.[9]<\/p>\n Franchise Alan\u0131n Bor\u00e7lar\u0131:<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong>Franchise s\u00f6zle\u015fmesine g\u00f6re franchise alan (franchisee) franchise verenin \u00fcretim, i\u015fletme ve pazarlama sistemine dahil mal ve hizmetlerin s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc kendi nam ve hesab\u0131na yapma ve destekleme, s\u00f6zle\u015fmede kararla\u015ft\u0131r\u0131lan \u00fccreti \u00f6deme, franchise verenin sistemindeki \u00fcretim, i\u015fletme ve pazarlama ilkelerine uyma borcu alt\u0131ndad\u0131r[10]<\/a>.<\/p>\n Yine ,franchise s\u00f6zle\u015fmesine g\u00f6re franchise alan\u0131n, sisteme konu fikri ve s\u0131nai haklar\u0131 kullanmas\u0131 bir hak olmakla beraber ayn\u0131 zamanda bir bor\u00e7 olarak da kendini g\u00f6stermektedir.[11]<\/a><\/p>\n Franchise S\u00f6zle\u015fmelerinin Vergilendirilmesi:<\/strong><\/p>\n Ulusal alandaki franchise s\u00f6zle\u015fmesinde s\u00f6zle\u015fmenin taraflar\u0131 ayn\u0131 \u00fclke i\u00e7erinde bulunmaktad\u0131rlar. Franchise veren, s\u00f6zle\u015fme dahilindeki franchising sisteminin yurti\u00e7indeki sehirlere ve ya b\u00f6lgelere da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n Uluslararas\u0131 franchise s\u00f6zle\u015fmelerinde ise s\u00f6zle\u015fmenin taraflar\u0131 farkl\u0131 \u00fclkede bulunmakta, yani franchising sisteminin \u00fclke d\u0131\u015f\u0131na ta\u015f\u0131nmas\u0131 s\u00f6z konusu olmaktad\u0131r. Franchise veren sistemi uluslararas\u0131 alana ta\u015f\u0131mak istedi\u011finde franchise i\u00e7in olu\u015fturaca\u011f\u0131 i\u015fletme tipi, franchise alan gibi se\u00e7ilen modele g\u00f6re \u00f6denecek vergi de belirleyici olacakt\u0131r.[12]<\/a><\/p>\n Franchise verenin kendi \u00fclkesi ile sistemi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00fclkedeki vergilendirme ilkesi (kaynak ilkesi, ikametgah ilkesi, uyrukluk ilkesi[13]<\/a>) ve yetkisi ile \u00e7ak\u0131\u015fabilir,\u00a0 bu halde ayn\u0131 vergi y\u00fck\u00fcml\u00fcs\u00fc ayn\u0131 vergi konusunda ayn\u0131 vergilendirme d\u00f6nemi i\u00e7erisinde birden fazla vergilendirme i\u015flemine tabii olacak yani \u00e7ifte vergilendirme sorunu ortaya \u00e7\u0131kabilecektir. Bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde franchise alan ve franchise veren \u00fclkeler aras\u0131nda \u00e7ifte vergilendirmeyi \u00f6nleyen bir anla\u015fma olup olmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmal\u0131d\u0131r. E\u011fer \u00fclkeler aras\u0131nda b\u00f6yle bir anla\u015fma yoksa \u00e7ifte vergilendirmeyi \u00f6nleme ama\u00e7l\u0131 mahsup ve istisna kurallar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 yoklanmal\u0131d\u0131r.[14]<\/a><\/p>\n Vergi Usul Kanunu md. 8\u2019deki \u201cVergi kanunlariyle kabul edilen haller m\u00fcstesna olmak \u00fczere, m\u00fckellefiyete veya vergi sorumlulu\u011funa m\u00fctaallik \u00f6zel mukaveleler vergi dairelerini ba\u011flamaz.\u201d d\u00fczenlemesi franchise s\u00f6zle\u015fmelerinde s\u00f6zle\u015fme taraflar\u0131n\u0131n vergi y\u00fck\u00fcml\u00fcs\u00fcn\u00fc belirleyen klozlar\u0131n vergi idaresine kar\u015f\u0131 dermeyan edilemeyece\u011fi anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n A\u015fa\u011f\u0131da T\u00fcrk Hukuk Sisteminde franchise s\u00f6zle\u015fmelerinin vergilendirilmesinde vergi kanunlar\u0131na g\u00f6re ba\u015fl\u0131kland\u0131rma yap\u0131lm\u0131\u015f ve yasal d\u00fczenlemeler a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n Gelir Vergisi Kanunu A\u00e7\u0131s\u0131ndan:<\/strong><\/p>\n Gelir Vergisi sistemine g\u00f6re franchise s\u00f6zle\u015fmesindeki haklar\u0131n devri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda elde edilen kazan\u00e7lar vergilendirmeye tabiidir.<\/p>\n Buna g\u00f6re,193 Say\u0131l\u0131 Gelir Vergisi Kanununun 70. Maddesinde gayrimenkul sermaye iradlar\u0131n\u0131n neler oldu\u011fu belirtilmi\u015f durumdad\u0131r. Franchise s\u00f6zle\u015fmesinin konusunu olu\u015fturan kazan\u00e7lar bu maddenin 5.f\u0131kras\u0131 kapsam\u0131nda ele al\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n Gelir Vergisi Kanunu md.70\/5:<\/p>\n Arama, i\u015fletme ve imtiyaz haklar\u0131 ve ruhsatlar\u0131, ihtira berat\u0131 (\u0130htira berat\u0131n\u0131n mucitleri veya kanuni miras\u00e7\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan kiralanmas\u0131ndan do\u011fan kazan\u00e7lar, serbest meslek kazanc\u0131d\u0131r.), alameti farika, marka, ticaret unvan\u0131, her t\u00fcrl\u00fc teknik resim, desen, model, plan ile sinema ve televizyon filmleri, ses ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fc bantlar\u0131, sanayi ve ticaret ve bilim alanlar\u0131nda elde edilmi\u015f bir tecr\u00fcbeye ait bilgilerle gizli bir form\u00fcl veya bir imalat usul\u00fc \u00fczerindeki kullanma hakk\u0131 veya kullanma imtiyaz\u0131 gibi haklar (Bu haklar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gerekli malzeme ve te\u00e7hizat bedelleri de gayrimenkul sermaye irad\u0131 say\u0131l\u0131r.)<\/p>\n Gelir Vergisi Kanunu 70.maddesindeki d\u00fczenleme bu olmakla beraber, vergilendirmeye etki eden di\u011fer fakt\u00f6rler \u015funlard\u0131r:<\/p>\n S\u00f6zle\u015fmenin taraflar\u0131n\u0131n ger\u00e7ek ki\u015fi-kurum olmas\u0131,<\/p>\n S\u00f6zle\u015fmenin taraflar\u0131n\u0131n tam y\u00fck\u00fcml\u00fc-dar y\u00fck\u00fcml\u00fc,<\/p>\n S\u00f6zle\u015fme gere\u011fince elde edilen gelirin gayimenkul sermaye irad\u0131-ticari kazan\u00e7 olmas\u0131[15]<\/a><\/p>\n Franchise veren ger\u00e7ek ki\u015filerin Gelir Vergisi Kanunu md.3 deki \u00f6zelliklere haiz olmas\u0131 durumunda tam y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck s\u00f6z konusu olacakt\u0131r.<\/p>\n Gelir Vergisi Kanunu md.3:<\/p>\n \u00a0<\/strong>A\u015fa\u011f\u0131da yaz\u0131l\u0131 ger\u00e7ek ki\u015filer T\u00fcrkiye i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda elde ettikleri kazan\u00e7 ve iratlar\u0131n tamam\u0131 \u00fczerinden vergilendirilirler:<\/p>\n Bahsi ge\u00e7en bu d\u00fczenleme ile beraber franchise verenin tam y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu tespiti yap\u0131ld\u0131ktan sonra, s\u00f6z konusu gelirin gayrimenkul sermaye irad\u0131 olmas\u0131 halinde tahsil esas\u0131 ve buna ili\u015fkin kurallar, Gelir Vergisi Kanunu md.37\u2019ye g\u00f6re ticari kazan\u00e7 olmas\u0131 halinde tahakkuk esas\u0131 ve buna ili\u015fkin kurallar uygulanacak, franchise s\u00f6zle\u015fmesine konu gayrimaddi haklar\u0131n ticari i\u015fletmeye d\u00e2hil olmas\u0131 durumunda Gelir Vergisi Kanunu md.84 uygulamas\u0131yla y\u0131ll\u0131k beyanname verilecektir.[17]<\/a><\/p>\n Franchise alan, franchise s\u00f6zle\u015fmesi kapsam\u0131nda \u00f6demi\u015f oldu\u011fu giri\u015f \u00fccreti ve gayr\u0131menkul sermaye irad\u0131n\u0131 Gelir Vergisi Kanunu md.40\/1[18]<\/a> uyar\u0131nca ticari kazanc\u0131ndan mahsup etme imkan\u0131na sahip olacak, yine ayn\u0131 maddenin 7.f\u0131kras\u0131na g\u00f6re Vergi Usul Kanunu h\u00fck\u00fcmlerine g\u00f6re amortisman ay\u0131rabilecek; buna kar\u015f\u0131n Gelir Vergisi Kanunu md.94\/5 \u2018a g\u00f6re stopaj d\u00fczenleme ve ticari kazanc\u0131n\u0131 da Gelir Vergisi Kanunu md.38-41 \u00e7er\u00e7evesinde hesaplamakla y\u00fck\u00fcml\u00fc olacakt\u0131r.[19]<\/a><\/p>\n Kurumlar Vergisi Kanunu A\u00e7\u0131s\u0131ndan:<\/strong><\/p>\n Kurumlar Vergisi Kanunu\u2019nda m\u00fclkilik esas\u0131 g\u00f6zetilerek dar ve tam m\u00fckellefiyet d\u00fczenlemesi getirilmi\u015ftir. Bu sebeple franchise s\u00f6zle\u015fmesinin taraflar\u0131 olan franchise alan\u0131n ve franchise verenin T\u00fcrkiye\u2019deki yerle\u015fim durumlar\u0131na g\u00f6re tam m\u00fckellef veya dar m\u00fckellef saptamas\u0131 yap\u0131lmas\u0131 gerekecektir.<\/p>\n 5520 say\u0131l\u0131 Kurumlar Vergisi Kanunu md.3\u2019e g\u00f6re (md.1 e yap\u0131lan at\u0131fla),<\/p>\n \u00e7) Dernek veya vak\u0131flara ait iktisad\u00ee i\u015fletmeler.<\/p>\n Kurumlar\u0131n\u0131n kanun\u00ee veya i\u015f merkezi T\u00fcrkiye’de bulunanlar, gerek T\u00fcrkiye i\u00e7inde gerekse T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda elde ettikleri kazan\u00e7lar\u0131n tamam\u0131 \u00fczerinden vergilendirilirler, yani tam y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcrler.<\/p>\n Bununla beraber bu kurumlardan kanun\u00ee ve i\u015f merkezlerinin her ikisi de T\u00fcrkiye’de bulunmayanlar, sadece T\u00fcrkiye’de elde ettikleri kazan\u00e7lar\u0131 \u00fczerinden vergilendirilirler; dar y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcrler.<\/p>\n Franchise s\u00f6zle\u015fmesi bak\u0131m\u0131ndan dar y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck Franchise verenin T\u00fcrkiye\u2019de \u015fube a\u00e7mas\u0131, franchise alanla s\u00f6zle\u015fme yapmas\u0131, T\u00fcrk temsilciler vas\u0131tas\u0131yla franchise\u2019yi kiralamas\u0131 \u015feklinde g\u00f6r\u00fclebilir.[20]<\/a><\/p>\n Kurumlar Vergisi Kanunu md. 3\/3-a ya g\u00f6re Vergi Usul Kanunu h\u00fck\u00fcmlerine uygun T\u00fcrkiye’de i\u015f yeri olan veya daim\u00ee temsilci bulunduran yabanc\u0131 kurumlar taraf\u0131ndan bu yerlerde veya bu temsilciler vas\u0131tas\u0131yla yap\u0131lan i\u015flerden (franchise yabanc\u0131 kurum taraf\u0131ndan temsilci vas\u0131tas\u0131 ile verilmi\u015fse) elde edilen ticar\u00ee kazan\u00e7lar olarak nitelendirilecek ve gelir vergisi bak\u0131m\u0131ndan ticari kazanca ili\u015fin h\u00fck\u00fcmler uygulama alan\u0131 bulacakt\u0131r, bununla beraber md.3\/3-\u00e7 \u2018ye g\u00f6re ta\u015f\u0131n\u0131r ve ta\u015f\u0131nmazlar ile haklar\u0131n T\u00fcrkiye’de kiralanmas\u0131ndan elde edilen iratlarda (yabanc\u0131 \u015firketin temsilci olmaks\u0131z\u0131n franchise vermesi) gelir vergisi bak\u0131m\u0131ndan gayr\u0131menkul sermaye irad\u0131na ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler uygulama alan\u0131 bulacakt\u0131r.<\/p>\n Franchise veren ve franchise alan\u0131n tam y\u00fck\u00fcml\u00fc olmas\u0131 halinde, franchise veren, franchise alan\u0131n bor\u00e7land\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6demek zorunda oldu\u011fu bedel kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda fatura d\u00fczenleyerek yasal kay\u0131tlar\u0131nda gelir, franchise alan ise gider olarak g\u00f6sterecektir.[21]<\/a><\/p>\n Kurumlar Vergisi Kanunu md.30\u2019a g\u00f6re dar m\u00fckellefiyet halinde %15 oran\u0131nda, md. 32\u2019ye g\u00f6re tam m\u00fckellefiyet halinde %20 oran\u0131nda kurumlar vergisi kesintisi g\u00fcndeme gelecektir.<\/p>\n Franschise s\u00f6zle\u015fmesinde, franchise alan \u00a0taraf\u0131ndan \u00f6deme genellikle franchise \u00fccreti (franchise fee) ya da telif hakk\u0131 \u00fccreti (royalty fee) olarak iki \u015fekilde yap\u0131lmaktad\u0131r.[22]<\/a> Yani franchise alan franchise verene sabit bir \u00fccreti toptan\u00a0 verebilece\u011fi gibi, royalty \u00fccreti olarak sat\u0131\u015f gelirlerinin belirli bir y\u00fczdesi ile ifade edilen ve de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6steren \u00f6demeyi de yapabilir. Royalty rakamlar\u0131n\u0131n do\u011frulu\u011funu kontrol i\u00e7in franchise veren s\u00f6zle\u015fmeye denetlenmi\u015f mali tablolar, ba\u011f\u0131ms\u0131z denetim ile ilgili kurallar koymaktad\u0131r.[23]<\/a><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/a>Katma De\u011fer Vergisi Kanunu A\u00e7\u0131s\u0131ndan:<\/strong><\/p>\n Katma De\u011fer Vergisi Kanunu\u2019nun 1.maddesinde hangi i\u015flemlerin katma de\u011fer vergisine tabii\u00a0 oldu\u011fu belirtilmi\u015f, 3\/f f\u0131kras\u0131nda\u00a0 franchise s\u00f6zle\u015fmelerinin konusunu da olu\u015fturan Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesinde belirtilen mal ve haklar\u0131n kiralanmas\u0131 i\u015flemleri de bu kapsamda de\u011ferlendirilmi\u015ftir. (Franchise s\u00f6zle\u015fmesinin konusu olu\u015fturan haklar\u0131n devri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 elde edilen kazan\u00e7lar\u0131n Gelir Vergisi Kanunu md. 70\/5 kapsam\u0131nda oldu\u011fundan yukar\u0131da belirtmi\u015ftik.)<\/p>\n Franchise veren ve franchise alan\u0131n T\u00fcrkiye \u2018de bulunmalar\u0131 halinde\u00a0 franchise veren tahakkuk eden beden kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 d\u00fczenledi\u011fi faturada katma de\u011fer vergisi hesaplayacak ve yine beyannamesine bu vergiyi beyan edecektir, franchise alan kendisine y\u00fckletilen vergiyi Katma De\u011fer Vergisi Kanunu uyar\u0131nca indirime konu edebilecektir.[24]<\/a><\/p>\n Franchise verenin T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda bulunmas\u0131 halinde, s\u00f6z konusu vergi franchise alan\u0131n yani mal ve hizmetten yararlanan ki\u015finin T\u00fcrkiye\u2019de bulunmas\u0131 sebebiyle ve Katma De\u011fer Vergisi Kanunu md.9\/1 [25]<\/a>uygulamas\u0131yla franchise alana y\u00fckletilecektir. \u0130\u015fte, franchise alana y\u00fckletilen bu vergi 2 Nolu KDV beyannamesi ile beyan edilerek vergi dairesine sorumlu s\u0131fat\u0131yla \u00f6denir ve ayn\u0131 d\u00f6nemde franchise alan\u0131n ayr\u0131ca verece\u011fi 1 Nolu KDV beyannamesinde indirilir.[26]<\/a><\/p>\n Bununla beraber franchise ile ba\u011flant\u0131l\u0131 mal ve hizmetlerde Katma De\u011fer Vergisi Kanunu kapsam\u0131ndad\u0131r.[27]<\/a><\/p>\n Damga Vergisi ve Har\u00e7lar Kanunu A\u00e7\u0131s\u0131ndan:<\/strong><\/p>\n Franchise s\u00f6zle\u015fmeleri Damga Vergisi Kanunu kapsam\u0131nda ele al\u0131nmakta ve yine yabanc\u0131 sermaye genel m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc taraf\u0131ndan tescile tabi bulunmakla Har\u00e7lar Kanunu uygulamas\u0131na girmektedir.[28]<\/a><\/p>\n Damga Vergisi Kanunu md.1 \u2018de ekli tablo 1\u2019de yer alan ka\u011f\u0131tlar damga vergisine tabi tutulmu\u015ftur, franchise s\u00f6zle\u015fmesi de bu tablodaki s\u00f6zle\u015fmeler kapsam\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n Damga Vergisi Kanunu md.1\/3 \u2018e g\u00f6re yabanc\u0131 \u00fclkede d\u00fczenlenen s\u00f6zle\u015fmeler T\u00fcrkiye\u2019de resmi dairelere ibraz edildi\u011fi takdirde \u00fczerine devir veya ciro i\u015flemleri y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc veya herhangi bir suretle h\u00fck\u00fcmlerinden faydalan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yani aktif olarak uyguland\u0131\u011f\u0131ndan damga vergisine tabi olacakt\u0131r. Bu sebeple yabanc\u0131 \u00fclkede d\u00fczenlenen bir franchise s\u00f6zle\u015fmesi T\u00fcrkiye\u2019deki kullan\u0131m\u0131 damga vergisi \u00f6demesini gerektirmektedir.<\/p>\n <\/a>Gider Vergileri Kanunu A\u00e7\u0131s\u0131ndan:<\/strong><\/p>\n Gider Vergileri Kanunu md.28\u2019e g\u00f6re franchising i\u015flemlerini yapan yat\u0131r\u0131m bankalar\u0131 , franchise alanlardan nakden ya da hesaben ald\u0131klar\u0131 tutar \u00fczerinde %5 oran\u0131nda banka ve sigorta muameleleri vergisi \u00f6demekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcrler[29]<\/a><\/p>\n Bankalar bu banka ve sigorta muameleleri y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne ra\u011fmen Katma De\u011fer Vergisi Kanunu md. 17\/4-e[30]<\/a> g\u00f6re katma de\u011fer vergisinden muaf tutulmu\u015f durumdad\u0131rlar, bu husus ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yaratt\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle ele\u015ftirilmi\u015ftir.[31]<\/a><\/p>\n <\/a>Franchise S\u00f6zle\u015fmelerinin Vergilendirilmesinde Ortaya \u00c7\u0131kabilecek \u0130htilaflar:<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong>\u00a0Franchise s\u00f6zle\u015fmelerinin vergilendirilmesinde tarhiyat ve tahsilat a\u015famas\u0131nda uyu\u015fmazl\u0131k \u00e7\u0131kabilece\u011fi gibi, kaynakta kesintiye tabi olan bir gelir unsurunun stopaj\u0131n\u0131n yap\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131 veya dar y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckte elde etme de\u011ferlendirme kavramlar\u0131n\u0131n vergi idaresi ile vergi y\u00fck\u00fcml\u00fcs\u00fc taraf\u0131ndan farkl\u0131 de\u011ferlendirilmesinden de taraflar aras\u0131nda uyu\u015fmazl\u0131k \u00e7\u0131kabilir.[32]<\/a><\/p>\n Uluslararas\u0131 franchise s\u00f6zle\u015fmelerinde ise \u00e7ifte vergilendirmeyi \u00f6nleyen anla\u015fmalar\u0131n farkl\u0131 yorumlanmas\u0131 uyu\u015fmazl\u0131\u011fa sebebiyet verebildi\u011fi gibi, yine devletlerin akdetti\u011fi s\u00f6z konusu uluslararas\u0131 anla\u015fmalar\u0131n lehte h\u00fck\u00fcmlerinden faydalanmak amac\u0131yla franchise s\u00f6zle\u015fmesinin taraflar\u0131n\u0131n akit devletlerin birinde olu\u015fturdu\u011fu yapay kurulu\u015flar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile faaliyette bulunmas\u0131, yani hileli olarak istenilen ba\u011flama kurallar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak lehlerine vergilendirme i\u015flemi tesis edilmesini sa\u011flamalar\u0131 da uyu\u015fmazl\u0131klara sebebiyet vermektedir.[33]<\/a><\/p>\n Sonu\u00e7:<\/strong><\/p>\n \u00a0\u00a0<\/strong>Geli\u015fen ekonomik sistemler kar\u015f\u0131s\u0131nda franchising sisteminin uygulamas\u0131 da g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e artmaktad\u0131r. Bir \u00e7ok kurulu\u015f \u00fcretim, i\u015fletme ve pazarlama sisteminin tek tip olmas\u0131n\u0131 ve yay\u0131lmas\u0131n\u0131 ama\u00e7layarak franchise uygulamas\u0131na gitmektedir. Franchising sisitemi ile kurulu\u015flar markalar\u0131n\u0131n ve sistemlerinin gerek ulusal \u00e7apta gerekse uluslararas\u0131 \u00e7apta tan\u0131nmas\u0131na olanak sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n \u00dclkemizde de franchise uygulamas\u0131 yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sebeple bu sistemin getirileri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak vergilendirme yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Ekonominin geli\u015fmesi i\u00e7in gerek sistemini T\u00fcrkiye\u2019ye ithal etmek isteyen kurulu\u015flara, gerekse T\u00fcrkiye\u2019den sistemi yurt d\u0131\u015f\u0131na ihra\u00e7 etmek isteyen kurulu\u015flara vergisel bak\u0131m\u0131ndan lehte d\u00fczenlemelerin yap\u0131lmas\u0131, \u00e7ifte vergilendirmeyi \u00f6nleyen uluslaras\u0131 anla\u015fmalar\u0131n yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekmektedir,\u00a0 zira franchise verenlerin franchising sistemini ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131 \u00fclkelerde vergisel y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri de dikkate alaca\u011f\u0131 bilinmektedir.<\/p>\n Bankalar\u0131n franchise s\u00f6zle\u015fmeleri mukabilinde elde ettikleri gelirden katma de\u011fer vergisi yerine %5 oran\u0131nda banka ve\u00a0sigorta muameleleri vergisine tabi tutulmas\u0131 da ele\u015ftirildi\u011fi gibi sistemi yaymak isteyen giri\u015fimciler bak\u0131m\u0131ndan e\u015fitsizlik yaratmaktad\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n KAYNAK\u00c7A<\/strong><\/p>\n [1]<\/a> Inma, C. (2005), \u201cPurposeful Franchising: Rethinking Of The Franchising Rationale\u201d, Singapore Management Review, 28, (aktaran)\u00a0 Banu K\u00fclter, Kartal Demirg\u00fcne\u015f, \u201cFranch\u0131se De\u011feri Ve Franch\u0131se De\u011ferinin Tespit Edilmesine Y\u00f6nelik Bir Uygulama\u201d, D.E.\u00dc.\u0130.\u0130.B.F. Dergisi Cilt:21 Say\u0131:2, Y\u0131l:2006, s.94 (\u00e7evrimi\u00e7i) http:\/\/www.iibf.deu.edu.tr\/dergi\/1203431355_1.pdf ,11.01.2011<\/a><\/p>\n [2]<\/a> Banu K\u00fclter, Kartal Demirg\u00fcne\u015f, a.g.m., s.93-94<\/p>\n [3]<\/a>Osman Berat G\u00fcrzumar, Franchise S\u00f6zle\u015fmeleri Ve Bu S\u00f6zle\u015fmelerin Temelini Olu\u015fturan \u201cSistem\u201dlerin Hukuken Korunmas\u0131,1. Bas\u0131, 1995, \u0130stanbul, s.10<\/p>\n [4]<\/a>\u00c7igdem K\u0131rca, Franchise S\u00f6zlesmesi, Ankara, 1997, s.19<\/p>\n [5]<\/a>Murat Ko\u00e7, Bir Giri\u015fimcilik Modeli Olarak Franch\u0131s\u0131ng, Dokuz Eyl\u00fcl \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc \u0130sletme Anabilim Dal\u0131 Pazarlama Program\u0131 Y\u00fcksek Lisans Tezi, \u0130zmir 2006, s.120-124<\/p>\n [6]<\/a>Naz Varl\u0131, ,Uluslararas\u0131 Pazarlara Giri\u015f Stratejilerinden Franchising Sistemi ve T\u00fcrkiye Uygulamas\u0131, K\u0131r\u0131kkale \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc \u0130\u015fletme Ana Bilim Dal\u0131 Y\u00fcksek Lisans Tezi, K\u0131r\u0131kkale, 2005, s.255-262<\/p>\n [7]<\/a> Osman Berat G\u00fcrzumar , a.g.e., s.33<\/p>\n [8]<\/a> Burcu Boso, Rekabet Hukuku A\u00e7\u0131s\u0131ndan Franchise S\u00f6zle\u015fmeleri, Galatasaray \u00dcniversitesi Y\u00fcksek Lisans Tezi, Aral\u0131k 2006, s.41<\/p>\n [9]<\/a> Osman Berat G\u00fcrzumar , a.g.e., s.12<\/p>\n [10]<\/a>, a..e.,,s.12-15<\/p>\n [11]<\/a> a.e., s.13,14<\/p>\n [12]<\/a> Nihal Saban, Franchising ve Vergilendirme, 1. Bask\u0131, 1997, \u0130stanbul, s.73<\/p>\n [13]<\/a> \u0130lkelerle ilgili tan\u0131mlar i\u00e7in bak\u0131n\u0131z Nihal Saban a.g.e.,s.73-74 dipnot 312<\/p>\n [14]<\/a> a.e., s.73-74<\/p>\n [15]<\/a> Nihal Saban, a.g.e., s.100<\/p>\n [16]<\/a> Gelir Vergisi Kanunu md. 4 de T\u00fcrkiye\u2019de yerle\u015fmi\u015f olanlar\u0131n kimler olaca\u011f\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n Madde 4 – A\u015fa\u011f\u0131da yaz\u0131l\u0131 kimseler T\u00fcrkiye’de yerle\u015fmi\u015f say\u0131l\u0131r:<\/p>\n [17]<\/a> Nihal Saban , a.g.e., s.103<\/p>\n [18]<\/a> Madde 40 – Safi kazanc\u0131n tesbit edilmesi i\u00e7in, a\u015fa\u011f\u0131daki giderlerin indirilmesi kabul edilir:<\/p>\n [19]<\/a> Nihal Saban, a.g.e., s.107<\/p>\n [20]<\/a> A.e.,s.105<\/p>\n [21]<\/a> Yener \u00d6zel, \u201cFranchisin \u0130\u015flemlerinin Vergisel Analizi\u201d, Vergi D\u00fcnyas\u0131 Say\u0131 182, Ekim 1996, s.75 (nakleden) Dilber Ula\u015f, Bir Pazarlama Ve Da\u011f\u0131t\u0131m Y\u00f6ntemi Olarak Franchising, Ankara, 1999, s.150<\/p>\n [22]<\/a>Banu K\u00fclter, Kartal Demirg\u00fcne\u015f, a.g.m. s.95<\/p>\n [23]<\/a> Dilber Ula\u015f, a.g.e., s.151<\/p>\n [24]<\/a> A.e., s.151<\/p>\n [25]<\/a> \u00a0\u00a0Katma De\u011fer Vergisi Kanunu<\/p>\n Madde 9:M\u00fckellefin T\u00fcrkiye i\u00e7inde ikametgah\u0131n\u0131n, i\u015fyerinin, kanuni merkezi ve i\u015f merkezinin bulunmamas\u0131 hallerinde ve gerekli g\u00f6r\u00fclen di\u011fer hallerde Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131, vergi alaca\u011f\u0131n\u0131n emniyet alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 amac\u0131yla, vergiye tabi i\u015flemlere taraf olanlar\u0131 verginin \u00f6denmesinden sorumlu tutabilir.<\/p>\n [26]<\/a> Suphi Aslano\u011flu, \u201dBir B\u00fcy\u00fcme Stratejisi Olarak Franchising Sistemi; Firmalar A\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00d6nemi, Mevzuat Boyutu Ve Muhasebe Uygulamas\u0131\u201d, Afyon Kocatepe \u00dcniversitesi, \u0130.\u0130.B.F. Dergisi \u00a0(C.Ix ,S.1, 2007),S.87, ,(\u00e7evrimi\u00e7i), http:\/\/akuiibf.aku.edu.tr\/pdf\/9_1\/4.pdf<\/a>, 13.01.2011<\/p>\n [27]<\/a> Nihal Saban, a.g.e., s.113<\/p>\n [28]<\/a> Tuncer, Franchise ve Vergi Sorunlar\u0131, M\u00fckellefin Dergisi, Say\u0131 37,Ocak 1996.s.101(nakleden) Nihal Saban, a.g.e., s.114-115<\/p>\n [29]<\/a> Nihal Saban, a.g.e., s.115<\/p>\n [30]<\/a>Katma De\u011fer Vergisi Kanunu madde 17\/4-e Banka ve sigorta muameleleri vergisi kapsam\u0131na giren i\u015flemler ve sigorta arac\u0131lar\u0131n\u0131n sigorta \u015firketlerine yapt\u0131\u011f\u0131 sigorta muamelelerine ili\u015fkin i\u015flemleri ile Kurumlar Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin (24) numaral\u0131 bendinde belirtilen kurumlar\u0131n kredi teminat\u0131 sa\u011flama i\u015flemleri<\/p>\n [31]<\/a> Tuncer, Franchise ve Vergi Sorunlar\u0131, s.101(nakleden ) Nihal Saban a.g.e., s.115)<\/p>\n\n
\n
\n
\n\n
\n