İŞ HUKUKUNA DAİR NOTLAR-1

-İŞ HUKUKUNA DAİR NOTLAR-

1. KIDEM TAZMİNATI:

İşçinin kıdem tazminatına hak kazanması için aynı işveren nezdinde en az bir yıllık çalışmasının bulunması gerekmektedir.
İşçi istifa suretiyle işyerinden ayrılışa kıdem tazminatına hak kazanamaz. Bununla beraber işçinin iş akdinin feshi İş Kanunu’nun 24. maddesinde belirtilen haklı bir nedene dayanıyorsa işçi kıdem tazminatı talebinde bulunabilir. Yine işveren tarafından iş sözleşmesi feshedilmiş ve fakat bu fesih İş Kanunu madde 25/b’ de belirtilen durumlara (iyi niyet ve ahlak kurallarına aykırılık nedenleri) girmiyorsa işçi kıdem tazminatı talep edebilecektir.
Bu fesih hallerinden ayrı olarak işçinin askerlik görevi nedeni ile işten ayrılması; kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde iş sözleşmesini evlilik nedeniyle sona erdirmesi; işçinin emeklilik sebebiyle ilgili kuruma müracaat etmiş olması; İşçinin 15 yıllık sigortalılık süresini ve 3600 prim gün sayısını tamamlaması; işçinin ölümü hallerinde işçi ve hak sahiplerinin kıdem tazminatı hakkı doğacaktır.
1475 sayılı İş Kanununun 14’ncü maddesinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet akdinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödeneceği belirtilmektedir. Bu aşamada kıdem tazminatında esas alınacak ücret brüt ücret olmakla beraber, bu ücretten damga vergisi kesintisi yapılacaktır.

2. İHBAR TAZMİNATI:

İşveren tarafından derhal ve haklı sebeple fesih hakkının kullanılmadığı hallerde yapılacak fesihler bakımından ihbar süresine uyulması gerekmektedir. Keza işçi de haklı ve derhal fesih hakkını kullanmadığı halde ihbar süresine uymakla yükümlüdür. Bu sürelere riayet edilmemesi halinde sözleşmeyi fesheden taraf, karşı tarafa bu süreye isabet eden ihbar tazminatını ödemekle yükümlüdür. Bununla beraber iş sözleşmesi haklı sebeple feshedilse dahi, sözleşmeyi fesheden tarafın ihbar tazminatı hakkı bulunmamaktadır. İşveren tarafından ihbar öneline uygun olarak bir fesih söz konusu olduğu halde ayrıca işçiye günlük 2 saat iş arama izni verilecektir. Yasal ihbar süreleri aşağıdaki gibidir:
6 aydan az olan çalışma dönemi için 2 hafta
6 aydan 1,5 yıla kadar olan çalışma dönemi için 4 Hafta
1,5 yıldan 3 yıla kadar olan çalışma dönemi için 6 hafta
3 yıldan fazla olan çalışma dönemi için 8 hafta

3. FAZLA MESAİ:

Olağan haftalık çalışma süresi 45 saattir. Yemek ve çay molaları, serviste geçen süre çalışma saati kapsamında değildir. Fazla çalışma yapılması halinde normal ücretin 1,5 katı tutarında ücret işçiye ödenecektir. İş sözleşmesine konulacak özel hüküm ile ücret alacağının yıllık 270 saate kadar olan fazla çalışmaları kapsadığının düzenlenmesi olanaklıdır.
İmzalı ücret bordrolarında fazla çalışma ücreti ödendiği anlaşılıyorsa, işçi tarafından gerçekte daha fazla çalışma yaptığının ileri sürülmesi mümkün değildir. Bu sebeple işverenler tarafından bordroların işçilere imzalatılması fazla mesai alacağının ispatı bakımından önem arz etmektedir.

4. YILLIK İZİN SÜRELERİ:

İşçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi, hizmet süresi;
a) Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara ondört günden,
b) Beş yıldan fazla onbeş yıldan az olanlara yirmi günden,
c) Onbeş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara yirmialtı günden, az olamaz.

Yıllık izinlerin kullanıldığı tarihlere ilişkin işçiden talep formu alınmalı ve izin cetveli çizelgesi de ayrıca işçiye imzalatılmalıdır. Bununla beraber, ücretli ve ücretsiz, yıl içinde alınmış olunan mazeret izinleri ya da raporlu olunan süreler işveren tarafından yıllık izin hakkından mahsup edilemez.

5. MAZERET İZNİ:

İşçiye; evlenmesi veya evlat edinmesi ya da ana veya babasının, eşinin, kardeşinin, çocuğunun ölümü hâlinde üç gün, eşinin doğum yapması hâlinde ise beş gün ücretli izin verilir.
Kadın işçilerin doğumdan önce 8 ve doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere, toplam 16 hafta çalıştırılmamaları esastır. Çoğul gebeliklerde doğum öncesi izin süresine 2 hafta eklenmektedir. İşçinin isteğine ve doktor raporuna dayalı olması koşulu ile doğuma 3 hafta kalana dek çalışılabilmekte, bu durumda doğum öncesi kullanılmayan izin süresi doğum sonrasına aktarılabilmektedir. Bu iznin bitiminde yazılı talepte bulunan işçiye, 6 aya kadar ücretsiz izin verilmektedir. Ayrıca; izin bitiminde işe başlayan işçiye çocuğun 1 yaşına gelmesine dek günde 1,5 saatlik süt izni verilmesi gerekmektedir.

6. DEVAMSIZLIK VE DEVAMSIZLIĞA DAYANAN FESİH:

İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki işgünü, yahut bir ayda üç işgünü işine devam etmemesi halinde işçinin iş sözleşmesi, bildirim süresi verilmeksizin ve kıdem tazminatı ödenmeksizin devamsızlık sebebiyle fesih edilebilmektedir.
İşveren tarafından devamsızlık yapılan süreye ilişkin olarak günlük olarak devamsızlık tutanakları da düzenlenmelidir. Akabinde noterden işçinin adresine bir ihtarname gönderilmek suretiyle devamsızlığına ilişkin savunması talep edilmeli ve haklı bir nedeni olup olmadığı araştırılmalıdır. Bu aşamada işçinin devamsızlığı haklı bir nedene dayanmıyorsa işveren tarafından iş sözleşmesi haklı sebeple derhal tazminatsız olarak feshedilebilir.
İşveren tarafından yapılacak feshin ayrıca yazılı ve gerekçeli olması ve işçiye de bildirilmesi gerekmektedir.
İş Kanununda “ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı haller” e giren fesih nedenleri için süre öngörmüştür. Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı hallerine dayanılarak yapılacak feshin kural olarak “olayın gerçekleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde kalmak koşuluyla öğrenildiği andan başlayan 6 iş günü içinde” yapılması gerekmektedir.